ΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΈΝΩΣΗΣ

148 ΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΤΗΣ ΕΝΩΣΗΣ της Ένωσης διαδήλωναν τη βούλησή τους να σέβονται, κατά την άσκηση των εργασιών τους, τα θεμελιώδη δικαιώματα «όπως αυτά προκύπτουν, κυρίως από τα συντάγματα των κρατών μελών και την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την προάσπιση των δικαιωμάτων του αν- θρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών». 622 Η διακήρυξη αυτή ακολουθήθηκε από άλ- λες είτε των κοινοτικών οργάνων είτε του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, όπως λ.χ. η διακήρυ- ξη του τελευταίου επί των δικαιωμάτων του ανθρώπου, της 11.12.1993, επ’ ευκαιρία της συμπληρώσεως σαράντα πέντε ετών από την Παγκόσμια Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. 623 Παρ’ όλη, όμως, τη μεγάλη πολιτική σημασία των κειμένων αυτών, ο δεσμευτικός χαρακτήρας τους ήταν αβέβαιος. Η κατάσταση άλλαξε με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ. Σύμφωνα με ρητή διάταξη: «Η Ένω- ση σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα, όπως κατοχυρώνονται με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, που υπογράφηκε στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950, και όπως προκύπτουν από τις κοι- νές συνταγματικές παραδόσεις των κρατών μελών, ως γενικές αρχές του κοινοτικού δι- καίου». 624 Οι διατάξεις αυτές δέσμευαν τα όργανα της Ένωσης να σέβονται τα θεμελιώ- δη δικαιώματα κατά την εκπλήρωση των καθηκόντων τους. Ωστόσο, η ρητή εξαίρεση του Δικαστηρίου από τον έλεγχο της εφαρμογής τους, 625 περιόριζε την όποια δεσμευτικότη- τα των διατάξεων αυτών, η σημασία των οποίων ήταν προπάντων πολιτικού χαρακτήρα. Η μόνη θετική διέξοδος που απέμενε για τη διαμόρφωση ενός ολοκληρωμένου και συ- νεκτικού πλαισίου προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων ήταν η προσθήκη συγκε- κριμένων κανόνων δικαίου στις Συνθήκες, που να τα κατοχύρωναν ρητώς και συστημα- τικώς. Προς την κατεύθυνση αυτή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει επιτελέσει σημαντικό έργο. Πράγματι, την 12.4.1989, το Κοινοβούλιο υιοθέτησε με μεγάλη πλειοψηφία τη «Δια- κήρυξη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και Ελευθεριών», όπου προτεινόταν η καθιέρωση, με- ταξύ άλλων, των εξής δικαιωμάτων: απαραβίαστο της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, ισότη- τα ενώπιον του νόμου, ελευθερία σκέψης, γνώμης και ενημέρωσης, σεβασμός της ιδιωτι- κής ζωής, προστασία της ιδιοκτησίας, απαγόρευση βασανιστηρίων, επαγγελματική ελευ- θερία κ.λπ . Παράλληλα, προστατευόταν μια σειρά κοινωνικών δικαιωμάτων σχετικών με τις συνθήκες εργασίας, τα συλλογικά κοινωνικά δικαιώματα, την κοινωνική προστασία, το δικαίωμα παιδείας κ.λπ . Η προοπτική συντάξεως ενός κοινοτικού καταλόγου θεμελιωδών δικαιωμάτων προκα- λούσε πολλές δυσχέρειες, μεταξύ των οποίων θα μπορούσαν να αναφερθούν εκείνες που αφορούν την έκταση της προσφερόμενης προστασίας, τη φύση των δικαιωμάτων, τη σχέση τους με τα θεμελιώδη δικαιώματα που κατοχυρώνουν τα εθνικά συντάγματα, κα- θώς και το θέμα της αποτελεσματικής και ομοιόμορφης εφαρμογής τους από τα δικαιο- δοτικά όργανα. 622. Δελτίο ΕΚ, 3-1978. 623. Δελτίο Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (12-1993). 624. Άρθρο 6, παράγραφος 2, ΣΕΕ. 625. Άρθρο 46 ΣΕΚ.