XI ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΑΡΧ. ΕΛΙΣΑΙΟΥ Ἡ παροῦσα μελέτη τοῦ διακεκριμένου δικηγόρου Θεσσαλονίκης κ. Χρήστου Ἀποστολί- δη ἀφορᾶ σέ θεμελιῶδες καί ζωτικό θέμα τῆς Ἁγιωνύμου Πολιτείας. Πρίν προχωρήσω σέ κάποιες ἐπισημάνσεις, θά ἤθελα ἀπ’ ἀρχῆς νά ἐκφράσω τά θερμά συγχαρητήρια καί τήν ἀναγνώριση τοῦ νυχθημέρου κόπου τοῦ συγγραφέως, ὁ ὁποῖος δικαιώνεται πλήρως ἀπό τό ἀρτιμελές ἀποτέλεσμα. Δομή στερεά καί ἐπαγωγική σύνθεση τοῦ ὄγκου τῶν πληρο- φοριῶν καί τῶν περιεχομένων, σαφήνεια, τεκμηρίωση, ὁλοκληρωμένη διαχρονική εἰκόνα τοῦ θέματος, εὔληπτη ἑρμηνεία τῶν θεσμῶν καί τῶν τίτλων ἰδιοκτησίας τοῦ Ἁγίου Ὄρους καί ἀντικειμενική διερεύνηση ἐπικαίρων καί λεπτῶν ζητημάτων καί ὑποθέσεων ἰδιοκτησί- ας τῶν Ἱερῶν Μονῶν τῆς Χερσονήσου, εἶναι τά κυριώτερα χαρακτηριστικά τῆς ἐπίπονης ἐρευνητικῆς ἐργασίας. Τό καθεστώς τῆς ἀκίνητης περιουσίας τῶν Ἱερῶν Μονῶν τοῦ Ἁγίου Ὄρους δέν ἀποτελεῖ ἁπλῶς ἕν ἀναγκαῖο οἰκονομικό πόρο τους, ἀλλά συνδέεται τόσο μέ τήν πρωτογενῆ ἵδρυ- σή τους καί τήν βούληση τῶν κτιτόρων ὅσο καί μέ τήν πνευματική κατεύθυνση καί τούς στόχους τῆς μοναστικῆς ζωῆς καί τῆς κανονικῆς μοναχικῆς καταστάσεως τῶν μοναχῶν. Γι’ αὐτόν τόν λόγο ἡ ἑλληνική συνταγματική καί λοιπή νομοθεσία προβλέπει μία εἰδική με- ταχείριση, μέ σκοπό τήν προστασία καί τήν διατήρηση τῶν μοναχικῶν θεσμῶν τοῦ Ἁγί- ου Ὄρους, ὅσον ἀφορᾶ στά ποικίλα πνευματικά προσωπικά καί οἰκονομικά προνόμια τῆς αὐτοδιοικήτου περιοχῆς. Μάλιστα ἡ μεταχείριση αὐτή ἀναδράμει στήν βυζαντινή ἐποχή, ἡ ὁποία συνίστατο στήν ἀδιάλειπτη παροχή μίας εὐρείας αὐτοδιοικήσεως τοῦ Ἁγίου Ὄρους, ὡς ἐχέγγυο γιά τήν ἐλεύθερη διαμόρφωση τῶν «ἁγιορειτικῶν καθεστώτων», καί ταυτόχρονα στίς ἀξιόλογες οἰκονομικές χορηγίες ἀπό μέρους τῶν αὐτοκρατόρων καί ἄλλων ἐπιφανῶν ἀρχόντων στήν Ἀθωνική Πολιτεία γιά τήν ἵδρυση καί συντήρηση τῶν μοναστηριῶν καί στήν ἐξασφάλιση τῶν ἀναγκαίων ὅρων γιά τήν ἄσκηση τοῦ ἀποκλειστικά πνευματικοῦ σκοποῦ τῶν μονα- ζόντων. Ἡ πολιτική αὐτή φαίνεται ὅτι λειτούργησε θετικά στήν πορεία τοῦ ἀθωνικοῦ μοναχισμοῦ καί ὑπῆρξε ἰδιαίτερα ἐπωφελής γιά τό ἀπερίσπαστο τῶν μοναχῶν ὅσον ἀφορᾶ στήν ἐξεύ- ρεση πόρων γιά ἐπιβίωση τῶν Ἱερῶν Μονῶν, μέ σκοπό βεβαίως τήν προσήλωση στά πνευ- ματικά παλαίσματα τοῦ ἀσκητικοῦ βίου καί στήν ἀκμή τοῦ ἁγιορειτικοῦ μοναχισμοῦ, ἐνῶ ἡ περίοδος δυσπραγίας, ἰδίως κατά τόν 13ο καί 14ο αἰώνα, κατέστησαν σημαντικές ἀφορ- μές παρακμῆς τῶν μοναχικῶν θεσμῶν καί ὁδήγησαν στό σύστημα τοῦ ἰδιόρρυθμου μοναχι- κοῦ βίου. Εἶναι χαρακτηριστική ἡ ἀναφορά (14ος αἰώνας) ὅτι «ἐκεῖνο τό ὁποῖον ἐξαιρετικά ἀπησχόλησε τόν Πρῶτον Ἰσαάκ, ἦτο ἡ ἐξασφάλισις τῶν οἰκονομικῶν μέσων διά τάς Μο- νάς, ὥστε νά δυνηθῶσι νά ἐπαναφέρωσι τήν “κοινόβιον τάξιν” ὅπως ἴσχυε πρό τοῦ 1204». Στήν πρόσφατη περίοδο ἀνασυγκροτήσεως τοῦ Ἁγίου Ὄρους (20 αἰώνας) παρατηρήθηκε