ΕΘΝΙΚΗ ΑΡΧΗ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑΣ

X Πρόλογος σεων των κρατικών οργάνων και γενικότερα στην κρατική δράση, τόσο περισ- σότερο απομακρύνεται ο κίνδυνος λήψης των κρατικών αποφάσεων με βάση αθέμιτα συμφέροντα που αποσκοπούν στην εξυπηρέτηση συγκεκριμένων προ- σώπων και όχι του λαού, υπέρ του οποίου λειτουργούν οι κρατικές εξουσίες (άρθρο 1 παρ. 3 του Συντ). Εμφανής είναι, εξάλλου, η σημασία της αρχής της διαφάνειας και για την απο- τελεσματική άσκηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Πώς μπορεί, λ.χ., κάποιος να ασκήσει το δικαίωμα της προηγούμενης ακρόασης ενώπιον των διοικητικών αρχών και να εκθέσει τις απόψεις του (άρθρο 20 παρ. 2 Συντ), εάν δεν γνωρίζει για ποιους λόγους η διοίκηση σκοπεύει να εκδώσει τη διοικητική πράξη; Η πα- ροχή του δικαιώματος της προηγούμενης ακρόασης θα εκφυλιζόταν σε μια κα- θαρά τυπική διαδικασία, εάν ο διοικούμενος δεν απαντούσε επί συγκεκριμένων στοιχείων, αλλά γενικώς και αορίστως επί του ενδεχόμενου έκδοσης μιας δυ- σμενούς διοικητικής πράξης. Το ίδιο ισχύει βεβαίως και για το δικαίωμα δικα- στικής προστασίας (άρθρο 20 παρ. 1 Συντ): Η άσκηση με πιθανότητες επιτυχίας του οικείου ένδικου βοηθήματος ενώπιον του διοικητικών δικαστηρίων προ- ϋποθέτει ότι ο πολίτης γνωρίζει την αιτιολογία της διοικητικής πράξης και το σύνολο των στοιχείων στα οποία αυτή στηρίχθηκε, αφού διαφορετικά είναι αδύνατη η προβολή βάσιμων λόγων ακύρωσης. Περαιτέρω, η κρατική διαφάνεια είναι σημαντική και για την αποτελεσματι- κή άσκηση των δικαιωμάτων, στα οποία κυρίαρχο είναι το στοιχείο της ισότη- τας και, ιδίως, για το δικαίωμα κατάληψης θέσης σε δημόσια υπηρεσία (άρθρο 4 παρ. 4 του Συντ) σύμφωνα με την αρχή της αξιοκρατίας. Η ίδια διάσταση είναι, εξάλλου, εμφανής και κατά την άσκηση των κοινωνικών δικαιωμάτων (π.χ. άρ- θρο 21 Συντ) και γενικότερα κατά την υλοποίηση της συνταγματικής επιταγής του κοινωνικού Κράτους (άρθρο 25 παρ. 1 Συντ). Η άσκηση κοινωνικής πολιτι- κής, πέρα από τα αναμφισβήτητα πλεονεκτήματά της, δημιουργεί τον κίνδυνο αυθαίρετων διακρίσεων κατά τη διανομή των κοινωνικών παροχών και αυτός ακριβώς ο κίνδυνος αυθαίρετων διακρίσεων μπορεί να αντιμετωπισθεί μόνο με τη δημιουργία συνθηκών διαφάνειας. Αλλά και γενικότερα, δεν θα ήταν υπερβολή να λεχθεί ότι δεν υπάρχει ίσως κα- νένα συνταγματικό δικαίωμα, του οποίου η υλοποίηση στην πράξη να μην εξαρ- τάται από τη δημιουργία συνθηκών διαφάνειας: Ενδεικτικά, η προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος (άρθρο 24 Συντ) δεν θα μπορούσε να υλοποιηθεί εάν οι διοικητικές διαδικασίες στον τομέα του περιβαλλοντικού δικαίου δεν ελάμβαναν δημοσιότητα και οι ενδιαφερόμενοι δεν μπορούσαν να λάβουν αντίγραφα των οικοδομικών αδειών προκειμένου να ελέγξουν τη νομι- μότητά τους. Όλα αυτά προϋποθέτουν τη λειτουργία ελεγκτικών μηχανισμών,