ΕΘΝΙΚΗ ΑΡΧΗ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑΣ

IX Πρόλογος Με μεγάλη χαρά προλογίζω το βιβλίο του διδάκτορα της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ και μεταδιδακτορικού ερευνητή στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Λευκωσίας, κ. Γιάννη Καστανά. Το ανά χείρας βιβλίο για την Εθνική Αρχή Διαφά- νειας, αποτελεί μια σημαντική συμβολή στην αυξανόμενη βιβλιογραφική παρα- γωγή για θέματα που εντάσσονται στη γενικότερη προβληματική της αρχής δι- αφάνειας. Ωστόσο, η αρχή της διαφάνειας μέχρι σχετικά πρόσφατα δεν συγκαταλεγόταν στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος του (συντακτικού και κοινού) νομοθέτη και της επιστήμης του δημοσίου δικαίου. Έτσι, στο αρχικό κείμενο του Συντάγμα- τος του 1975 (πριν από την αναθεώρηση του 2001) απουσίαζε κάθε ρητή αναφο- ρά στη διαφάνεια της κρατικής δράσης. Η κρίσιμη τομή στον τομέα της διαφά- νειας επήλθε με τη συνταγματική αναθεώρηση του 2001. Με την αναθεώρηση αυτή, καταργήθηκε η απλή ευχέρεια του νομοθέτη για την κατοχύρωση του δι- καιώματος πρόσβασης στα διοικητικά έγγραφα και θεσπίσθηκε ευθέως εκ του Συντάγματος «πλήρες» δικαίωμα. Κυρίως, όμως, για πρώτη φορά εμφανίσθηκε στο συνταγματικό κείμενο ο όρος «διαφάνεια» με τις διατάξεις των άρθρων 14 παρ. 9 (περί διαφάνειας στην ενημέρωση), 29 παρ. 2 (περί διαφάνειας στις εκλο- γικές δαπάνες και στα οικονομικά των κομμάτων, των υποψηφίων βουλευτών και των υποψηφίων στην τοπική αυτοδιοίκηση), 102 παρ. 5 (περί διαφάνειας στη διαχείριση των πόρων των ΟΤΑ) και 103 παρ. 7 (περί διαφάνειας στην πρό- σληψη υπαλλήλων στο δημόσιο και τον ευρύτερο δημόσιο τομέα). Πέρα από τους προαναφερθέντες τομείς, το Σύνταγμά μας κατοχυρώνει και μια γενική συνταγματική αρχή διαφάνειας καθολικής ισχύος που διέπει όλους τους τομείς της κρατικής δράσης. Ως πρώτη βάση για την αναγωγή της διαφάνειας σε καθολική αρχή συνταγματικού επιπέδου μπορεί να αναφερθεί η δημοκρατι- κή αρχή (άρθρο 1 Συντ). Η αντίληψη της δημοκρατίας ως ενός πολιτειακού συ- στήματος, το οποίο περιορίζεται στην εκλογή των κυβερνώντων ανά τακτά χρονικά διαστήματα, πρέπει να θεωρηθεί προ πολλού παρωχημένη. Η σύγχρο- νη αντίληψη είναι αυτή της συμμετοχικής δημοκρατίας, όπου ο πολίτης συμμε- τέχει διαρκώς στη διαμόρφωση της κρατικής βούλησης και την ελέγχει. Αυτό προϋποθέτει με τη σειρά του ένα διαφανές Κράτος, διότι κανείς δεν μπορεί να επηρεάσει και να ελέγξει ένα Κράτος όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται «εν κρυ- πτώ». Περαιτέρω, η δημοκρατική αρχή συνδέεται με τη διαφάνεια και υπό μια ειδικότερη έννοια: Όσο μεγαλύτερη είναι η διαφάνεια στη λήψη των αποφά-