ΑΤΟΜΙΚΟ ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

3 ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ TOY EPΓATIKOY ΔIKAIOY μικού εργατικού δικαίου, χωρίς να λάβουμε υπόψη τη συλλογική του διάσταση 1 . Το συλλογικό στοιχείο διαπερνά, τελικά, όλη τη λειτουργία της ατομικής εργα- σιακής σχέσης. Το εργατικό δίκαιο, έτσι, χαρακτηρίζεται από ένα διπλό μηχανισμό 2 . Αφ’ ενός δι- ακρίνεται από την εξασθένηση της αρχής της αυτονομίας της βουλήσεως . Το εργατικό δίκαιο γεννήθηκε σε αντίθεση προς τον «ιμπεριαλισμό» της σύμβασης 3 . Εκδηλώνεται με τον περιορισμό της ελευθερίας σύναψης σύμβασης (υπό την έννοια της απαγόρευσης συνάψεως μιας, συγκεκριμένου είδους, σύμβασης ερ- γασίας). Επίσης, χαρακτηρίζεται από τον περιορισμό της ελευθερίας διαμόρ- φωσης του περιεχομένου τη ς. Είναι η αρχή της (κοινωνικής) δημόσιας τάξης σε συνδυασμό με την αρχή της εύνοιας, οι οποίες τόσο επιβάλλουν ελάχιστα όρια προστασίας, από τα οποία δεν είναι δυνατή παραίτηση, όσο και επιτρέπουν μέσω της συμβατικής ελευθερίας να προβλεφθούν ευνοϊκότερες για τον εργαζόμενο δι- ατάξεις. Αφ’ ετέρου, το εργατικό δίκαιο διακρίνεται από την αναγνώριση συγκε- κριμένων συλλογικών δικαιωμάτων στους εργαζομένους, τα οποία εξετάζονται στο πλαίσιο του συλλογικού εργατικού δικαίου. B. Η απομάκρυνση από τους παραδοσιακούς κανόνες του αστικού δικαίου και η δημιουργία ιδιαίτερων αρχών του εργατικού δικαίου Η ανάπτυξη του εργατικού δικαίου συνοδεύθηκε από την δημιουργία δικών του αρχών με έμφαση στην αρχή της προστασίας του ασθενέστερου μέρους της ερ- γασιακής σχέσεως, αρχή, μέχρι τότε, άγνωστη στο παραδοσιακό ενοχικό δίκαιο. Ομοίως, δημιουργούνται ιδιότυποι θεσμοί άγνωστοι σε άλλους κλάδους δικαίου, όπως συνδικαλιστικές οργανώσεις, απεργία, δικονομική εκπροσώπηση των ερ- γαζομένων, ενώ ταυτόχρονα προβάλλονται νέες έννοιες στο πεδίο της νομικής επιστήμης, όπως συλλογική αυτονομία (θεσμός διαφορετικός από την αυτονομία της βουλήσεως), συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων κλπ. Το εργατικό δίκαιο αναπτύσσεται , με τον τρόπο αυτό , με μια ιδιότυπη δυναμι- κή που βρίσκεται στο μεταίχμιο του κοινωνικού με το οικονομικό, του ατομικού με το συλλογικό, του κρατικού με το ιδιωτικό, του συγκεντρωτικού με το αποκε- ντρωτικό. Η κίνηση του εργατικού δικαίου μεταξύ των τάσεων αυτών δεν είναι, πάντως, ούτε δεδομένη, ούτε μονοσήμαντη. Συναρτάται με ευρύτερες διαστάσεις κοινωνικού και πολιτικού χαρακτήρα. Εξετάζοντας τη λειτουργική σημασία του εργατικού δικαίου δεν μπορούμε, μάλιστα, να αγνοήσουμε την οικονομική του 1. Σειρά θεσμών του εργατικού δικαίου δεν γίνονται αντιληπτοί ολοκληρωμένα χωρίς να λη- φθεί υπόψη το συλλογικό στοιχείο, όπως π.χ. ο θεσμός της καταγγελίας της σύμβασης ερ- γασίας σε περίπτωση ομαδικών απολύσεων, το πειθαρχικό δίκαιο σε περίπτωση πειθαρχι- κών συμβουλίων κ.ο.κ. 2. Για μια σύγκριση των ειδικών χαρακτηριστικών των συμβάσεων εργασίας σε σχέση με αυ- τές που διέπονται από το αστικό δίκαιο βλ. Cl. Summers, ό.π., 48 επ. 3. A. Lyon-Caen, Actualité du contrat de travail – brefs propos, Dr. Soc. 1988, 540. X. Lagarde, ό.π., 435. A. Perulli, ό.π., 429.