ΑΤΟΜΙΚΟ ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΚEΦAΛAIO A΄ 6 είναι τελικά οι χώρες με τον υψηλότερο δείκτη προστασίας από πλευράς εργα- τικού δικαίου που προκύπτουν ως εκείνες με το σημαντικότερο δείκτη οικονομι- κής ανάπτυξης; 1 Παραγνωρίζεται, ομοίως, ότι θεσμοί ολόκληροι του εργατικού δικαίου αποτέλεσαν εκείνους τους μοχλούς που κατέστησαν δυνατή την ολο- κληρωμένη οικονομική ανάπτυξη. Ο θεσμός της επαγγελματικής επιμόρφωσης δεν είναι αυτός που προσέφερε το αναγκαίο, εκπαιδευμένο επαγγελματικό αν- θρώπινο δυναμικό; Ο θεσμός της συλλογικής αυτονομίας δεν εισέφερε κοινωνι- κή ισορροπία, αναγκαία για την οικονομική ανάπτυξη; Ο θεσμός της προστασί- ας της υγείας και ασφάλειας των εργαζομένων δεν απέτρεψε μακροπρόθεσμα την αδικαιολόγητη σπατάλη ανθρώπινων πόρων και την εξασφάλιση ενός ποι- οτικά ικανοποιημένου εργατικού δυναμικού; Παραγνωρίζονται, επίσης, συχνά δευτερογενείς συνέπειες της εφαρμογής του εργατικού δικαίου, όπως η συμβο- λή του στην καταπολέμηση του αθέμιτου ανταγωνισμού μεταξύ επιχειρήσεων και η συμβολή του στην ανάπτυξη της οικονομίας μέσω ενός υψηλά καταρτισμέ- νου, ικανοποιημένου και στη συνέχεια αποτελεσματικού εργατικού δυναμικού. Τελικά, λοιπόν, ο θεμελιώδης ρόλος του εργατικού δικαίου, ακόμη και σήμερα, δεν μπορεί να αμφισβητηθεί. Ο κλάδος, όμως, του εργατικού δικαίου, όπως και ο κόσμος της εργασίας, τίθενται σήμερα ενώπιον σημαντικών προκλήσεων που επηρεάζουν σε σημαντικό βαθμό την πορεία του. 3. Οι προκλήσεις του κόσμου της εργασίας και του εργατικού δικαίου σήμερα Οι σύγχρονες τεχνολογικές αλλαγές μεταβάλλουν , πράγματι, σε σημαντικό βαθμό την οργάνωση της παραγωγής και της εργασίας. Οι επιστημονικές και τε- χνικές γνώσεις των εργαζομένων απαξιώνονται πλέον ταχύτατα, ώστε επιβάλλε- ται να αναπτυχθούν θεσμικά μέτρα επαρκούς επιμόρφωσης , τα οποία θα τους επιτρέπουν σε συνεχή βάση να τις βελτιώνουν, ώστε να αποφεύγεται η απαξίω- σή τους και η θέση τους στο περιθώριο του επαγγελματικού βίου 2 . Η έννοια της εξάρτησης, βασική παράμετρος εφαρμογής του εργατικού δικαί- ου, ομοίως, μεταβάλλεται . Όσο και αν, και στο παρελθόν, δεν ήταν πάντοτε ευ- χερής η διάγνωση της εξάρτησης, τα προβλήματα τότε δεν ήταν μείζονα . Σήμε- ρα, όμως, βρίσκεται κανείς, ενώπιον αφ’ ενός στρατηγικών που επιδιώκουν να συγκαλύψουν την εξάρτηση, ενώ αφ' ετέρου προκύπτουν οργανωτικές αλλα- γές , οι οποίες ευνοούνται από την τεχνολογική πρόοδο, καθιστώντας δυνατή την « απομάκρυνση» του εργαζομένου από την παραδοσιακή επιχείρηση και με μια εικόνα αυτονομίας. Η συνειδητοποίηση αυτής της «γκρίζας» ζώνης και η ανάγκη προσαρμογής στα νέα δεδομένα άγουν σε μια διεύρυνση της έννοιας της εξάρ- τησης με μια, μερική έστω, απομάκρυνση από τα παραδοσιακά κριτήριά της ή στην πρόβλεψη μιας ενδιάμεσης κατηγορίας , στην οποία παραχωρούνται κά- 1. S. Deakin - F. Wilkinson, Rights vs efficiency? The economic case for transnational labour standards, Industrial Law Journal 1994, 23, 289. 2. O.I.T., Travailler pour bâtir un avenir meilleur, 2019, 28 επ.