ΑΤΟΜΙΚΟ ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

9 ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ TOY EPΓATIKOY ΔIKAIOY ευθέως την εργασία και το εργατικό δίκαιο . Ορισμένες από αυτές στρέφονται προς το άτομο, όπως το κοινωνικό δικαίωμα στην εργασία, η ελευθερία της ερ- γασίας, η αρχή της ισότητας, ενώ άλλες αναγνωρίζουν θεμελιώδη συλλογικά δι- καιώματα των εργαζομένων, όπως τη συνδικαλιστική ελευθερία, τη συλλογική αυτονομία και το δικαίωμα της απεργίας. α) Το κοινωνικό δικαίωμα στην εργασία Το δικαίωμα στην εργασία αποτελεί τη σημαντικότερη ίσως εκδήλωση του σύγ- χρονου κοινωνικού κράτους. Η δυνατότητα απασχόλησης αποτελεί άλλωστε προϋπόθεση για την απόλαυση σειράς άλλων δικαιωμάτων και την ομαλή κοι- νωνική ένταξη και ανάπτυξη του ατόμου. Δικαιολογημένα έτσι το δικαίωμα στην απασχόληση ως κοινωνικό δικαίωμα θεωρείται ως η πεμπτουσία της αρχής του κοινωνικού κράτους 1 . Σύμφωνα με το άρθρο 22 παρ. 1 Σ, «Η εργασία αποτελεί δικαίωμα και προστατεύεται από το Κράτος, που μεριμνά για τη δημιουργία συν- θηκών απασχόλησης όλων των πολιτών και για την ηθική και υλική εξύψωση του εργαζόμενου αγροτικού και αστικού πληθυσμού». H παραπάνω διάταξη περιέχει, κατ’ αρχάς, κατευθυντήρια αρχή : το κράτος οφείλει να λαμβάνει τα απαραίτητα μέτρα με τα οποία θα διασφαλίζεται η ομαλή λειτουργία της αγοράς εργασίας 2 . Οφείλει να οργανώσει τις κατάλληλες συνθή- κες οι οποίες στη συνέχεια αναμένεται να επιτρέψουν την απόλαυση του δικαιώ- ματος στην απασχόληση, χωρίς όμως να μεταφράζεται σε αγώγιμη αξίωση του πολίτη προς το κράτος να του εξασφαλίσει μία θέση εργασίας στον δημόσιο ή ιδι- ωτικό τομέα. Αντιστοίχως το κράτος οφείλει να οργανώσει ένα σύστημα καταβο- λής παροχών ανεργίας 3 , έστω και αν δεν υποχρεούται να εξασφαλίσει στους πο- λίτες, οπωσδήποτε και υπό οιεσδήποτε συνθήκες, ένα εισόδημα υποκατάστασης. Περαιτέρω, η συνταγματική διάταξη του άρθρου 22 παρ. 1 αναπτύσσει κανονι- στική εμβέλεια με συγκεκριμένες κατευθύνσεις. Σύμφωνα με τη θεωρία του «κοι- νωνικού κεκτημένου», από τη στιγμή που ο νομοθέτης, στα πλαίσια της συνταγ- ματικής υποχρέωσής του, υλοποίησε ένα συνταγματικό δικαίωμα, δεν μπορεί πλέον να το καταργήσει ή να υποβαθμίσει ριζικά την παρεχόμενη προστασία 4 . Η ενδεχόμενη άμβλυνση της προστατευτικής νομοθεσίας, η οποία, κατ’ αρχήν, 1. Γ. Λεβέντη, Τα κοινωνικά δικαιώματα του πολίτη, Το Σ 1976, 160. Δ. Ζερδελή, Η απόλυ- ση ως ultima ratio, 1991, 111. Δ. Τραυλού-Τζανετάτου, Το δικαίωμα εργασίας στο πεδίο έντασης μεταξύ Συντάγματος και κοινωνικής πραγματικότητας, σε Εργατικό δίκαιο και βιο- μηχανική κοινωνία, 1977,104. Κ. Παπαδημητρίου,Το κοινωνικό δικαίωμα στην εργασία σε Όμιλος Αριστ. Μάνεσης Κοινωνικά δικαιώματα και κρίση του κράτους πρόνοια, Σαββάλας, 2007, 93 επ. 2. Γ. Λεβέντη ό.π., 162. Γ. Κατρούγκαλου, Το κοινωνικό κράτος της μεταβιομηχανικής εποχής. Θεσμοί παροχικής διοίκησης και κοινωνικά δικαιώματα στο σύγχρονο κόσμο, 1998, 676. ΣτΕ 1133/1983, ΤοΣ 1983, 490. 3. J. Rivero-J.Savatier, Droit du Travail, PUF 1993, 402. Γ. Λεβέντη, ό.π., 148. 4. Α. Μάνεση, Συνταγματικά Δικαιώματα, α’ ατομικές ελευθερίες, 1982, 23. Α. Μάνεση, Οι κύ- ριες συνιστώσες του συστήματος θεμελιωδών δικαιωμάτων του Συντάγματος του 1975, NB 1986, 629.